Het Peter Principe: organisaties worden dommer

De robotisering komt eraan! Help! Wat gaat dit betekenen voor mijn baan, mijn gezin, mijn wereld? Ik moet een beetje lachen om deze angst. Want robots zijn er al 100 jaar. Ze heten alleen anders. Hoe? Organisaties. En waar kun je ze vinden? In grote glazen gebouwen.

 

Ooit had ik het aan de stok met een energieleverancier. Dan praat ik niet over de éénpitter die bij mij op dinsdagavond de ketel komt vullen, nee, dan heb ik het over een reus van een organisatie. Die organisatie had mij aangesloten. Geheel spontaan en ten onrechte, want ik was al door een andere organisatie aangesloten. Dus ik belde met de organisatie die mij ten onrechte had aangesloten en toen waren daar de kastjes en de muurtjes. Tientallen telefoontjes met eerst iemand van de klantenservice, toen iemand van de servicedienst, iemand van de aansluitafdeling, iemand van de bezwarendesk… En steeds kwam ik terug bij die aardige mevrouw van de klantenservice op wie ik niet boos kon worden. Zij kon er ook niet ‘doorheen komen’. Als mens wilde ze mij graag helpen, sterker nog alle mensen binnen de organisatie hadden me graag willen helpen, maar de organisatie hielp niet mee. Zo’n organisatie leidt een eigen leven dat niet overeenkomt met de wil van ook maar één medewerker. Het doel van de organisatie is namelijk een andere dan die van ook maar ieder persoon die de organisatie vormt.

Peter Principle

Maar de organisatie is een uitstervend ras. Volgens Darwin zal niet de sterkste, maar hij of zij die zich naar de omstandigheden kan aanpassen, overleven. Dat geldt zeker niet voor organisaties. Ze zullen ten onder gaan aan een aantal interessante wetmatigheden en eigenaardigheden. Eén daarvan is de volgende: na verloop van tijd zijn er steeds meer mensen nodig om een taak te volbrengen. Organisaties moeten dus groeien om hetzelfde werk te kunnen doen. Tja, dan heb je dus niet het eeuwige leven.

 

Nog interessanter wordt het als we kijken naar een andere opvallende eigenaardigheid. Medewerkers worden net zolang gepromoveerd totdat ze hun werk slecht doen. Een goede timmerman wordt het baasje van andere timmermannen. De gepromoveerde timmerman was echter een briljant timmerman, maar een slechte manager. Dit staat bekend als het Peter Principle en dat heeft, ondanks de naam, helaas niets met mij te maken. De Canadese hiërarchie-deskundige Laurence J. Peter is verantwoordelijke voor het principe dat binnen een hiërarchie elke werknemer stijgt tot zijn niveau van incompetentie. Als je deze gedachte binnen organisaties extrapoleert tot aan de top, dan weet je dat organisaties dus telkens iets dommer worden. Het is daarom ook niet zo verwonderlijk dat zzp’ers blijven doen wat ze het beste kunnen en een geweldig argument om je daarin te specialiseren.

 

Hoe kan het dan dat organisaties nog steeds overleven? Simpel: organisaties houden zichzelf en hun collega-organisaties in stand door alleen zaken te doen met collega-organisaties. Een organisatie is iets dat door mensen is gemaakt. In de natuur kennen ze dit soort systemen niet. Niets is zo makkelijk om je, als mens, te verschuilen achter systemen.

 

Toen Lodewijk Asscher zijn zorg uitsprak over robotisering was het eerste dat ik dacht: de wereld wordt al beheerst door robots. Ze zijn vormloos en huizen in grote gebouwen met glanzende entrees waar op mensen lijkende wezens je vriendelijk zand in de ogen strooien. We noemen ze echter niet robot, maar organisatie.

 

En we denken niet zonder organisaties te kunnen, maar bedenk dat de organisaties zoals we die nu kennen nog maar iets van 100 jaar oud zijn. In de menselijke geschiedenis een betrekkelijk korte periode. Een goede vriendin van me, zelf al jaren werkzaam in de top van een vrij grote internationale organisatie bevestigde dit door te stellen “maar organisaties bestaan nog steeds“. Ik denk dat we aan het begin van een nieuwe periode staan. Die van het individu. Over enkele jaren zullen we net zo hard lachen om een organisatie als om de efficiëntie van een postduif…